Dwie grupy zwolnień

Ustawa o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom (dalej: ustawa o powierzaniu pracy) zna dwie grupy cudzoziemców, którzy pracują bez zezwolenia na pracę i bez oświadczenia. Pierwsza grupa ma swobodny dostęp do rynku pracy z mocy samego statusu pobytowego (art. 3 ust. 1). Druga jest zwolniona w określonych sytuacjach (art. 3 ust. 5 i 7, art. 39 i 44). Pracodawca nadal musi zawrzeć z Tobą pisemną umowę przed dopuszczeniem do pracy (art. 5 ust. 1) i zażądać ważnego dokumentu pobytowego (art. 4 ust. 2).

Swobodny dostęp do rynku pracy

Zezwolenie nie jest potrzebne m.in., gdy (art. 3 ust. 1):

  • masz zezwolenie na pobyt stały albo zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE (pkt 6 i 7),
  • masz status uchodźcy, ochronę uzupełniającą, zgodę na pobyt ze względów humanitarnych, zgodę na pobyt tolerowany albo ochronę czasową (pkt 8-12),
  • jesteś członkiem rodziny obywatela UE lub EFTA albo obywatela polskiego i mieszkasz z nim w Polsce (pkt 1 i 2),
  • masz zezwolenie na pobyt czasowy udzielone z określonych powodów, np. w celu studiów albo badań naukowych (pkt 14),
  • jesteś małżonkiem obywatela polskiego z zezwoleniem na pobyt w związku z małżeństwem albo jego zstępnym do 21 lat lub na jego utrzymaniu (pkt 15 i 16).

Zwolnienie przy legalnym pobycie

Bez zezwolenia możesz pracować, jeśli legalnie przebywasz w Polsce (np. na wizie, na zezwoleniu na pobyt czasowy albo w ruchu bezwizowym) i (art. 3 ust. 5):

  • masz ważną Kartę Polaka,
  • jesteś absolwentem szkoły ponadpodstawowej i masz uzyskane w Polsce dokumenty potwierdzające kwalifikacje zawodowe,
  • jesteś absolwentem studiów w uczelni mającej siedzibę w Polsce,
  • masz stopień doktora nadany w Polsce albo jesteś doktorantem w polskiej szkole doktorskiej.

Szczególne przypadki z rozporządzenia

Rozporządzenie z 20 listopada 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1620) wymienia dalsze sytuacje. To nie jest pełna lista, ale np. bez zezwolenia pracują:

  • studenci studiów stacjonarnych w uczelniach spełniających warunki z rozporządzenia oraz studenci i uczniowie na praktykach zawodowych z programu nauczania (§ 1 pkt 12-14),
  • nauczyciele języka obcego w przedszkolu lub szkole (pkt 2),
  • lekarze, pielęgniarki, ratownicy medyczni, fizjoterapeuci i farmaceuci z prawem wykonywania zawodu w Polsce (pkt 26-30),
  • sportowcy klubu z siedzibą w Polsce oraz osoby wygłaszające okazjonalne wykłady - do 30 dni w roku kalendarzowym (pkt 8 i 10),
  • pracownicy zagranicznego producenta, którzy montują lub naprawiają jego urządzenia - do 3 miesięcy w roku (pkt 22).

Delegowanie i zarząd spółki

Zezwolenia na pracę nie potrzebujesz też, gdy (art. 44 i art. 39):

  • zagraniczny pracodawca z państwa EOG czasowo deleguje Cię do świadczenia usług w Polsce,
  • jesteś delegowany do oddziału albo podmiotu powiązanego z zagranicznym pracodawcą na nie więcej niż 30 dni w roku kalendarzowym,
  • jesteś delegowany w innym celu na nie więcej niż 30 dni w ciągu 180 dni,
  • przebywasz w Polsce nie dłużej niż łącznie 6 miesięcy w ciągu 12 miesięcy jako członek zarządu spółki albo prokurent.

Przepisy, których to nie dotyczy

Ustawy o powierzaniu pracy nie stosuje się m.in. do obywateli państw UE oraz EFTA-EOG, wolontariuszy i cudzoziemców będących przedsiębiorcami wpisanymi do CEIDG, którzy wykonują umowę w ramach własnej działalności (art. 1 ust. 4).

Czego zwolnienie nie zmienia

Zwolnienie z zezwolenia nie daje prawa pobytu. Za nielegalne wykonywanie pracy grozi grzywna nie niższa niż 1 000 zł (art. 84 ust. 2). Przed pierwszym dniem pracy sprawdź swoją podstawę. Jeśli jej nie ma, pracodawca potrzebuje zezwolenia na pracę albo oświadczenia. Prawo do pracy w czasie oczekiwania na decyzję o pobycie opisuje poradnik praca w trakcie oczekiwania.