Kto kontroluje legalność zatrudnienia

  • Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) kontroluje legalność zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców (art. 10 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy). Kontroli podlegają pracodawcy, a od 8 lipca 2026 r. także przedsiębiorcy i inne podmioty, na rzecz których jest lub w ostatnim roku była świadczona praca, bez względu na podstawę (art. 13 pkt 1).
  • Straż Graniczna (SG) kontroluje legalność wykonywania pracy przez cudzoziemców i powierzania im pracy (art. 1 ust. 2 pkt 13a i art. 10d ust. 1 ustawy o Straży Granicznej).

Dokumenty potwierdzające Twoje obowiązki mogą też żądać m.in. starosta, wojewoda, ZUS, Krajowa Administracja Skarbowa i Policja. Dokumenty mają być po polsku albo przetłumaczone (art. 17 ust. 1 pkt 9 ustawy o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom, dalej: ustawa o powierzaniu pracy).

Kontrola PIP

Inspektor może przyjść bez uprzedzenia i o każdej porze dnia i nocy. Okazuje legitymację, a u przedsiębiorcy także upoważnienie (art. 24 ust. 1-3). W kontroli ma prawo m.in.:

  • swobodnie wejść na teren firmy (art. 23 ust. 1 pkt 1),
  • żądać informacji od firmy i od osób, które pracują na jej rzecz (pkt 3),
  • żądać akt osobowych i dokumentów związanych z pracą, w postaci papierowej lub elektronicznej (pkt 5),
  • sprawdzać tożsamość osób wykonujących pracę i żądać oświadczeń w sprawie legalności zatrudnienia (pkt 9).

Musisz niezwłocznie przedstawić żądane dokumenty (art. 27). O naruszeniu przepisów o cudzoziemcach inspektor zawiadamia Policję lub Straż Graniczną (art. 37 ust. 2 pkt 3).

Kontrola Straży Granicznej

Funkcjonariusz okazuje upoważnienie przed rozpoczęciem kontroli. Gdy trzeba działać niezwłocznie, kontroluje na podstawie legitymacji, a upoważnienie doręcza najpóźniej w 7 dni (art. 10d ust. 2 i 4). Kontrola odbywa się w siedzibie i w miejscach pracy (ust. 6). Kontrolowany umożliwia kontrolę, składa wyjaśnienia, w wyznaczonym terminie dostarcza dokumenty i umożliwia ich kopiowanie (ust. 8-9). Po kontroli powstaje protokół z opisem sprawdzonych dokumentów, ich numerów i terminów ważności albo notatka służbowa (ust. 14-15). Zastrzeżenia do protokołu zgłaszasz na piśmie w 7 dni od jego przedstawienia (ust. 17). SG zawiadamia m.in. ZUS, PIP, Krajową Administrację Skarbową, Policję lub prokuraturę o podejrzeniu naruszeń (ust. 23).

Co warto mieć w teczce

  • kopie dokumentów pobytowych (art. 4 ust. 4) - zobacz jak sprawdzić legalność,
  • zezwolenie na pracę, wpisane oświadczenie albo decyzję o zezwoleniu na pobyt i pracę,
  • pisemną umowę oraz jej wersję zrozumiałą dla cudzoziemca albo tłumaczenie (art. 5 ust. 2 i 3) - zobacz umowa w języku cudzoziemca,
  • potwierdzenie przekazania umowy organowi, dokumenty pokazujące, że wynagrodzenie nie jest niższe niż minimalne, i zgłoszenie do ubezpieczeń (art. 17 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 85 pkt 2).

Utrudnianie kontroli ma skutki na przyszłość. Odmawia się wydania zezwolenia na pracę, jeśli instytucje kontrolne wskażą, że w ciągu 24 miesięcy przed wnioskiem udaremniałeś lub utrudniałeś kontrolę (art. 13 ust. 1 pkt 11 ustawy o powierzaniu pracy). Zobacz: kary.